De termijn van vijftien dagen
geldt niet voor injecties.
Dit is de meest verspreide fout over de esthetische toestemming in België, en ze gaat in twee richtingen: sommige beroepsbeoefenaars denken dat ze vijftien dagen moeten wachten voor een toxine, andere denken dat ze geen schriftelijk verslag nodig hebben. Beide hebben het mis.
Twee regelingen, niet één
De wet van 23 mei 2013 maakt een onderscheid tussen twee categorieën van ingrepen, en legt hun niet dezelfde regels op.
Niet-heelkundige esthetische geneeskunde: « elke niet-heelkundige medisch technische ingreep, uitgevoerd met behulp van enig instrument, chemische stof of hulpmiddel dat gebruikmaakt van enige vorm van energie, waarbij door de huid of de mucosa wordt gedrongen, en waarbij vooral beoogd wordt het lichaamsuiterlijk van een patiënt om esthetische redenen te veranderen. »
Esthetische heelkunde: « elke heelkundige ingreep waarbij vooral beoogd wordt het lichaamsuiterlijk van een patiënt om esthetische redenen te veranderen, met uitsluiting van enig therapeutisch of reconstructief doel. »
Een injectie met hyaluronzuur of botulinetoxine met een esthetisch doel is niet-heelkundige esthetische geneeskunde.
| Verplichting | Niet-heelkundige esthetische geneeskunde | Esthetische heelkunde |
|---|---|---|
| Voorafgaande informatie (art. 18, § 1) | Ja | Ja |
| Schriftelijk verslag, gedateerd, ondertekend (art. 18, § 3) | Ja | Ja |
| Bedenktermijn van 15 dagen (art. 20) | Nee | Ja |
| Psychologisch overleg voor een minderjarige (art. 17) | Ja | Ja |
De voorafgaande informatie, in beide gevallen
Artikel 18, § 1 begint met « voorafgaand aan elke ingreep van esthetische heelkunde of niet-heelkundige esthetische geneeskunde ». Er is geen ontsnappingsweg. De verantwoordelijke beroepsbeoefenaar moet meedelen:
- de gebruikte technieken;
- de grootste risico's;
- het gebruikte materiaal of product en de kenmerken ervan;
- de contactgegevens van de producent;
- zijn identiteit en beroepskwalificatie;
- een gedetailleerde kostenraming wanneer het bedrag hoger is dan 1 000 euro (bedrag dat jaarlijks wordt geïndexeerd).
En artikel 18, § 3: die informatie wordt opgenomen in een schriftelijk verslag, gedateerd en ondertekend door de patiënt en door de betrokken beroepsbeoefenaars.
Twee eisen die software mist
Lees de lijst opnieuw. Twee elementen zijn geen standaardtekst: het gebruikte product en de kenmerken ervan, en de contactgegevens van de producent. Ze verschillen van ingreep tot ingreep. Een voorgedrukt toestemmingsformulier dat ze niet draagt, voldoet niet aan artikel 18 — en een formulier dat op tablet wordt ondertekend en ze op het moment van de ondertekening wel draagt, maar daarna nog gewijzigd kan worden, bewijst niets.
De termijn van vijftien dagen
« Voor elke ingreep van esthetische heelkunde verloopt een termijn van minimum vijftien dagen tussen de ondertekening van het verslag bedoeld in artikel 18, § 3, eerste lid, en de geplande ingreep. »
Tijdens die termijn mag geen enkele financiële tegenprestatie worden gevraagd, behalve het ereloon van de voorafgaande consultaties. Het is de ondertekening van het verslag die de termijn doet lopen, niet de consultatie.
De tekst zegt « esthetische heelkunde », en niets anders. Een praktijk die injecties uitvoert, is niet aan die wettelijke termijn gebonden. Niets verbiedt u om uit voorzichtigheid zelf een termijn te houden — dat valt zelfs te verdedigen — maar u mag ze niet aankondigen als een wettelijke verplichting, en een collega niet verwijten dat hij ze niet toepast.
Minderjarigen
Artikel 17 is streng, en het geldt voor beide categorieën. Een ingreep op een minderjarige vereist de schriftelijke toestemming van de wettelijke vertegenwoordiger, en een voorafgaand overleg met de minderjarige, zijn wettelijke vertegenwoordigers en een arts-specialist in de psychiatrie of een psycholoog. Dat overleg wordt vastgelegd in een schriftelijk verslag dat in het dossier wordt opgenomen.
Wie welke ingrepen mag uitvoeren
- Artikel 9: enkel de specialisten in de plastische, reconstructieve en esthetische heelkunde, of in de heelkunde, mogen alle ingrepen uitvoeren.
- Artikel 10: de houders van de titel van arts-specialist in de niet-heelkundige esthetische geneeskunde, de niet-heelkundige esthetische geneeskunde behalve injecties in de borsten, plus enkele beperkte heelkundige ingrepen.
- Artikel 11: de dermatologen-venerologen, de niet-heelkundige esthetische geneeskunde behalve injecties in de borsten, plus haartransplantatie, dermabrasie en liposuctie van maximum één liter.
- Artikel 12: andere specialisten, beperkt tot hun anatomisch domein.
Artikel 15 bepaalt dat « de schoonheidsspecialisten die beschikken over de door de Koning bepaalde beroepsbekwaamheden, gemachtigd zijn om de technieken van ontharing met laser van klasse 4 of met intens gepulseerd licht te gebruiken, als ze een door de Koning bepaalde opleiding hebben gevolgd ». Wij hebben geen enkel spoor gevonden van de aanneming van dat koninklijk besluit. Daarnaast vindt de Nationale Raad van de Orde der artsen, in een advies van 2010, dat het gebruik van de laser en de flitslamp « ook voor ontharing zonder onderliggende pathologie, door de arts moet gebeuren ». De materie is onzeker. Wij zeggen niet dat een schoonheidsspecialiste het mag, en ook niet dat ze het niet mag: leg de vraag voor aan de FOD Volksgezondheid.
Waarom de versie van de tekst meer telt dan de ondertekening
Een toestemming heeft alleen waarde als u kunt bewijzen wat er ondertekend is. Dat is wat in de software op de markt het vaakst ontbreekt: het formulier verandert — er komt een risico bij, een product wijzigt, een formulering wordt verbeterd — en de oude ondertekeningen hangen dan vast aan de tekst van vandaag, die niet de tekst is die de patiënte heeft gelezen.
Een toestemming die niet in haar versie is vastgezet, is niet tegenstelbaar. Daarom blijft bij ons elke ondertekening vasthangen aan de versie van de tekst die die dag te zien was, en maakt een wijziging van het formulier een nieuwe versie aan in plaats van de oude te overschrijven. Bekijk hoe de toestemming wordt behandeld.
Merk ten slotte op dat deze regeling bovenop de vrije en geïnformeerde toestemming komt van de wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt, grondig gewijzigd door de wet van 6 februari 2024.
Bronnen
- Wet van 23 mei 2013 tot regeling van de vereiste kwalificaties om ingrepen van niet-heelkundige esthetische geneeskunde en esthetische heelkunde uit te voeren, artikelen 2, 9 tot 12, 15, 17, 18, 19 en 20 — tekst
- Grondwettelijk Hof, arrest nr. 1/2016 van 14 januari 2016, met verwijzing naar de artikelen 18 en 20 — uittreksels (pdf, RIZIV)
- Wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt, zoals gewijzigd door de wet van 6 februari 2024 — FOD Volksgezondheid
- Nationale Raad van de Orde der artsen, advies over ontharing met laser of flitslamp — ordomedic.be
De tekst die die dag ondertekend is,
en niet die van vandaag.
Met de vinger ondertekend in de behandelruimte, van een tijdstempel voorzien, bewaard in haar versie. Past u uw formulier volgend jaar aan, dan blijft het oude aan zijn eigen tekst vasthangen.